Umro profesor Seyyed Galalludin Aštiyani

Duboko i neutješno su ožalošćeni svi poznavaoci izvanrednih dubina iransko-ši'ijskog mudroslovlja viješću da je markantni islamski teozof iz našeg doba, komentator par excellance filozofskih doktrina Mula Sadra Širazija i gnostičkih naučavanja istaknutih predstavnika škole Ibn Arabija, profesor Sejid Dželaludin Aštijani napustio ovaj svijet, u osamdesetoj godini života, u srijedu 23. marta u svetom gradu Mašhadu i vinuo se među svoje neporočne pretke, čistu i časnu čeljad blažene porodice Poslanikove. Sahrana profesora Aštijanija je obavljena u petak 25. marta i pokopan je u kompleksu svetilišta osmog imama Ali Reze - mir Božiji neka je nad njim. Profesor Aštijani je bio naširoko poznat na Zapadu zahvaljujući intimnoj saradnji sa slavnim Henryem Corbinom koji ga još u svojoj Historiji islamske filozofije, u okviru objašnjenja o školi iz Mašhada, predstavlja riječima: „(...)Ovo kratko podsjećanje na školu iz Mašhada zaključujemo spominjući djelo jednog mladog istaknutog filozofa, profesora na Teološkom fakultetu sveučilišta u Mašhadu Seyyeda Galaluddina Aštiyanija, čije usmjerenje, djelatnost i stvaralačku sposobnost možemo najbolje okarakterizirati ako ga nazovemo Mula Sadraom redivivus. Poteklo od tradicionalnog naučavanja gore navedenih učitelja, njegovo djelo je već sada znatno: velika rasprava o bitku s metafizičkog i mističkog stanovišta; iscrpna studija o Dawud Qaysarijevom predgovoru vlastitom komentaru Ibn Arabijevog djela Fusus, čiji prvi svezak (od sedamsto stranica) produbljuje i obnavlja pitanja koja su s time u vezi. Zatim, više izdanja raznih tekstova, popraćenih bilješkama i opaskama izuzetne čvrstine: tekst Langarudijevog komentara djela Kitab al-maša'ir Mula Sadraa, tekst Sadraovog djela Šawahid sa Sabzawarijevim komentarom, tekst gore spomenutih 'šesnaest rasprava' itd. Napokon, veliki poduhvat kakvog još nije bilo (i u kojem pisac ovog pregleda učestvuje sa francuske strane): Antologija iranskih filozofa od XVII. stoljeća do danas. Jedan svezak se već pojavio, a trebalo bi da Antologija obuhvati pet svezaka, i da oživi djela četrdesetak iranskih mislilaca. Ona ne bi željela da bude posljednja riječ, već polazna osnova.[1]" U uvodnom djelu prizivane studije o Kajsarijevoj Mukadami, profesor Aštiyani je dao svoju autobiografiju, čiji prijevod slijedi: „Pisac ove knjige, Galaluddin Aštiyani, rođen je 1304. solarne / 1925. godine, u varošici Aštijan u okolini grada Arak - Sultanabad. Osnovno obrazovanje je završio u školi Hakani u istoj varošici. U starijim mektebima u Aštijanu naučio je Đulistan Sa'dija, pa Nisab as-sibjan, Tarihe mo'džam, Kelilu i Dimnu, te Džami' al-mukadimat o arapskoj morfologiji i sintaksi, kao i kraći dio Dore-je Naderija i jedan deo Sujutija [Sujutijevog komentara na Ibn Malikovu Alfiju] (tačnije do poglavlja o subjektu i predikatu). Po uputi, bodrenju i pomoći izvjesnog vjerskog predvodnika / svećenika iz svog rodnog mjesta, otputovao je 1323/1944. godine, sa ciljem zahvaćanja znanja o vjerskim naukama i islamskoj spoznaji, u grad Kom, koji je, trenutno, zna za, najveći tradicionalni naučni centar za predavanje islamskih doktrina; ondje, nakon učešća u ciklusu predavanja o djelima o arapskoj morfologiji, sintaksi, retorici, te logici, poput Šarhi Džami, Sujuti, Mugni, Mutavval, pa Šarhi šamsije o logici, te na časovima na kojima su izučavana štiva o jurisprudenciji i njenoj metodologiji, kao što su Šarhi Lum'a, Kavanin, Fusul, Rasa'il, Makasib i Kifaje, pa poslije učenja knjiga Šarhi Matali' o logici, Šavarik o teologiji i Šarhi Manzume o teozofiji i filozofiji - priključio se krugu učenika za specijalizaciju (darse haredž) jurisprudencije i njene metodologije pred vrsnim juristom, markantnim ekspertom, visokim vođom ši'ija u posljednje vrijeme, alame - profesorom gosp. Huseinom Tabataba'ijem Borudžerdijem (posvetio Bog njegov um svetom Mu svjetlošću). Ovaj istaknuti jurist je bio jedan od najobuhvatnijih učenjaka duodecimalnog ši'izma u to vrijeme. Osam godina je učestvovao na predavanjima iz filozofije, kur'anske egzegeze i metodologije jurisprudencije koja je držao učenjak, sveobuhvatni istraživač, svjetlo baklje intelektualnih nauka na naučnom komskom seminaru profesor gosp. Sejid Muhamed Husein Tabataba'i Tabrizi (svjetlost mu raširena bila). Pred njim je učio dio o teologiji iz Avicenine knjige Šifa, teologiju Asfara, i dio o ontologiji iz te knjige, te skoro jedan cijeli ciklus predavanja iz metodologije jurisprudencije i jedan dio egzegeze časnog Kur'ana. Radi dovršavanja znanja iz filozofije i božanske teozofije, otputovao je u grad Kazvin. Tamo je učio psihologiju iz Mula Sadra Širazijevog Asfara, zajedno sa jednim dijelom ontologije Asfara pred blagoslovljenom ekselencijom visokog teozofa, predanog filozofa, vođe velikih mudraca i jurista, znanog predavača intelektualnih nauka gosp. Mirze Sejida Abulhasana Kazvinija (nastavio Bog da ga uzvisuje, počastvuje i osvijetlio na nebu znanja puni mjesec njegov) i uspio da u prisustvu ovog profesora par excellance razriješi veliki deo poteškoća u vezi transcendentne teozofije. Sa ciljem daljneg školovanja otišao je u plemeniti Nedžef i u dvogodišnjem periodu učestvovao na predavanjima vjerskih doktora i vođa naučnog seminara u Nedžefu. Najviše se u tim svetim mjestima okoristio od visokog juriste, obuhvatnog eksperta, istaknutog istraživača, profesora, alame-predvodnika Mirze Sejida Hasana Bodžnurdija, koji bijaše jedan od istaknutih profesora svog vremena. Prisustvovao je predavanjima jurista tog vremena Sejida Muhsina Hakima i šejha Huseina Hilija, te bogoštovateljskog učenjaka, vrsnog juriste, merhuma Mirze Abdulhadija Širazija (milost i zadovoljstvo Božije neka je nad njim), i onda se, zbog bolesti, vratio u Teheran. U Teheranu je jedno vreme išao na predavanja istaknutog teozofa, gnostika i juriste - istraživača gosp. Mirze Ahmeda Aštijanija, te povremeno kod filozofa, teozofskog gnostika, gosp. Mirze Mehdija Aštijanija. Pisac ovih redova je, također, na seminaru u Qommu učestvovao na predavanjima još nekih profesora: na specijalizaciji metodologije jurisprudencije pred juristom - istraživačem i borbenim vjerskim učenjakom Sejidom Muhamedom Takijem Hansarijem, okoristio se i predavanjima blagoslovljene ekselencije pokojnog vrsnog juriste, Sejida Muhameda Hodžata Kuhkamarija, bratanca pokojnog nekadašnjeg predvodnika ši'ija, Sejida Huseina Tabrizija Kuhkamareija. Jednu i po godinu je učestvovao na predavanjima iz jurisprudencije neviđenog juriste merhuma Mirze Razija Tabrizija (Bog ga posvetio). Dio o teozofiji iz Šarhi Manzume, te jedan deo Šejh Ansarijevog Makasiba i jedan deo Šavarik al-ilhama je učio pred Božijim teozofom, markantnim juristom, merhuma šejhom Mehdijem Amirkolahijem. Ovaj svećenik - isposnik i bogoštovatelj bio je u prenesenim naukama jedan od učenika poznatog juriste šejha Fazlulaha Nurija i Sejida Muhameda Kazima Jazdija, nekadašnjeg predvodnika ši'ija, kao i Šeriata Isfahanija. U intelektualnim naukama bijaše izašao iz kruga učenika Mirze Hašema Raštija, Mirze Hasana Kermanšahija i Mirze Šahabudina Nejrizija Širazija. Godine 1338. solarne / 1959. izabran je za asistenta na Univerzitetu u Mašhadu, na smjeru za filozofiju i islamsku mistiku i od godine 1340/1959. djeluje kao profesor na istom smjeru. Šest godina predaje na spomenutom fakultetu. Posebno je sklon čitanju, istraživanju i pisanju. Sve svoje vrijeme provodi u pisanju i istraživanju. Iako je dugo vremena bio bolestan, uspio je da napiše, da edituje i izda kritička izdanja mnogih knjiga.[2]" Prof. Aštiyani je ovu autobiografiju sačinio, kako se vidi, 1965. godine, a u nastavku slijedi pregled knjiga kojima nas je profesor nezapamćeno obogatio, kako onih koje predstavljaju njegov autorski korpus tako i knjiga čija kritička izdanja su ugledala svjetlo dana zahvaljujući profesorovom iscrpljujućem trudu. U ovom sećanju na našeg doctora maximusa nije navedeno 25 objavljenih profesorovih fascinirajućih i majstorskih eseja (poput onoga pod naslvom 'Osvrt na Corbenovu iranologiju i ši'iologiju' ili onog 'Šavarik -oživotvoravajuće djelo Mula Abdurazaka Lahidžija') i četiri intervjua, sve objavljeno u razdoblju od 1963. do 1993. godine[3]. A- Autorska dela: 1- Tafsir-e sure-je Hamd (Komentar početnog kur'anskog poglavlja), objavljeno u Mašhadu 1987. god. 2- Šarh bar Zad al-mosafer-e Mola Sadra (Komentar na Mula Sadraovo djelo "Opskrba putnika"), prvo izdanje u Teheranu izašlo 1950., drugo izdanje u Tehranu 1980. i treće u Komu 2002. 3- Šarh-e hal va ara-je Mola Sadra (Objašnjenja o životu i doktrinama Mula Sadraa), prvo izdanje štampano u Mašhadu 1961., drugo u Teheranu 1981. i treće u Komu 1997. 4- Šarh-e Fusus al-hekam-e Farabi (Komantar na Farabijev Fusus), objavljen u Mašhadu 1974. 5- Šarh-e Moqadame-je Qejsari bar Fusus al-hekam (Komentar Kejsarijevog predgovora vlastitom komentaru na Ibn Arabijev Fusus), prvo izdanje objavljeno u Teheranu 1964., drugo 1985., treće 1991. i četvrto u Komu 1993. 6-Naqdi bar Tahafut al-falasefe-je Gazali (Kritika na Gazalijevu knjigu "Inkoherentnost filozofa"), objavljeno u Komu 1999. 7- Hasti az nazar-e falsafe va erfan (Egzistencija sa tačke gledišta filozofije i gnoze), štampano prvi put u Mašhadu 1959., drugi i treći put u Teheranu, pa u Komu 1981. i 1997. godine. B-Glose, kritička izdanja i prologomene za gnostička i filozofska štiva: 1- Osolodžija (Plotinova Theologija sa bilješkama Kazija Saida Komija), objavljeno u Teheranu 1976. 2- Asas at-tavhid Aga Mirze Mehdija Aštijanija, objavljeno u Teheranu 1998. 3- Asl al-usul Mula Naima Gilanija, objavljeno u Teheranu 1978. i štampano u Antologiji iranskih filozofa, treći tom. 4- Usul al-ma'arif Mula Muhsina Fejza Kašanija, prvo izdanje objavljeno u Mašhadu 1971, drugo izdanje iste godine u Komu i treće, opet, u Komu 1997. 5-Anvar-e džalije Mula Abdulaha Zonuzija, štampano u Teheranu 1975. i 1992. 6- I'džaz al-bajan (fi tafsir Um al-Kitab) Sudrudina Konjavija, objavljeno u Komu 2002. 7- Tohfe dar mabahes-e elm, Mula Nazara Alija Gilanija, objavljeno 1978. i štampano u Antologiji, četvrti tom. 8- Tohfat al-murad (Komentar Mir Fendereskijeve kaside) Abasa Šarifa Darabija sa komentarima Halhalija i Gilanija, objavljeno u Teheranu 1993. 9- Tafsir-e Fatihat al-Kitab, štampano u Tehranu 1982. i u Komu 1998. 10- Tamhid al-Qava'id Ibn Turkea, sa bilješkama Aga Muhameda Reze Qomšeija i Aga Mirze Mahmuda Qomija, objavljeno u Teheranu 1976. i 1982., i poslednji put u Komu 2002. 11- Risala al-Maša'ir Sadrul-muta'alihina, zajedno sa komentarom Mula Muhameda Lahidžija, objavljeno u Komu 1964. i 1981. i u Teheranu 1997. 12- Risala an-Nusus Sadrudina Konjavija sa bilješkama Mirze Hašima Aškevarija, štampano u Teheranu 1983. 13-Risale-je nurije dar alam-e mesal Hakima Baha'ija Lahidžija, štampano u Teheranu 1977. i 1984. 14-Rasajel-e falsafi (Mutašabihat al-Kur'an, al-Masa'il al-kudsija, Adžvibat al-masa'il) Sadrudina Širazija, objavljeno u Mašhadu 1973. i u Komu 1983. i 1999. 15- Rasajel-e falsafi koje uključuju Resale-je tohfe Mula Nazara Alija Gilanija, Resale-je vahdat-e vodžud Mula Alija Nurija i Resale-je basit al-hakika kullu-l-ašja' također Mula Alija Nurija. 16- Rasajel-e vahdat-e vodžud va bada' Sejida Muhameda Kazima Asara, objavljeno u Teheranu 1969. 17- Rasa'il at-tavhid va an-nubuva va al-vilaja muhakika Kajserija. 18- Šarhu Fusus al-hikam Mu'ajidudina Džandija (u saradnji sa dr. Ibrahimijem Dinanijem), štampano u Mašhadu 1982. i u Komu 2002. 19- Šarhu Fusus al-hikam Muhameda Davuda Kajserija Rumija, objavljeno u Teheranu 1996. 20- Šarhu Du'a al-ma'rifa Mula Muhameda Alija Fazila Horasanija, objavljeno u časopisu Teološkog fakulteta iz Mašhada 1978. i 1979. 21- Šokuh-e Šams (pregled djela i misli Mevlane) Anemari Šimel, u prijevodu Hasana Lahutija, objavljeno u Teheranu 1988. 22- Aš-šavahid ar-rububija Sadrudina Širazija, sa bilješkama hakima Sabzevarija, štampano prvi put u Mašhadu 1966, dva puta u Bejrutu 1981. i 1994., i posljednji put u Komu. 23- Kurrat al-'ujun Mula Mehdija Narakija, objavljeno u Teheranu 1978. 24- Al-lumu'at al-ilahija va al-kalimat al-vadžiza Mula Ahmeda Narakija, objavljeno u Teheranu 1978. 25-Lomo'at-e elahije Mula Abdulaha Zonuzija, štampano u Teheranu 1975. i 1982. 26- Al-mabda' va al-ma'ad Sadrudina Širazija, štampano u Teheranu 1975. i u Komu 2001. 27- Madžmu'e-je asar-e Assar Sejida Muhameda Kazima Asara, objavljeno u Teheranu 1997. 28- Madžmu'e-je rasajel-e hakim Sabzevari, štampano u Teheranu tri puta, 1975., 1982. i 1992. 29- Al-masa'il al-kudsija Sadrudina Širazija, objavljeno u Mašhadu 1971. 30- Mašarik ad-darari (komentar na Ibn Faridovu Ta'ije) Sa'idudina Faraganija, štampano u Teheranu 1978. i u Komu 2000. 31- Misbah al-hidaja imama Homeinija, štampano u Teheranu 1993. i 1994. 32- Al-mazahir al-ilahija Sadrudina Širazija, štampano 1961. i u Komu 1998. 33-Mokatebat-e 'erfani (Gnostičke prepiske) između Sejida Ahmeda Ha'erija i šejha Muhameda Huseina Garavija, štampano u Teheranu u časopisu Džavidan herad, druga godina, broj 1. 34- Montahabati az asar-e hokama-je elahi-je Iran - prvi tom (Antologija iranskih filozofa od XVII. vijeka do danas), štampano u Teheranu 1972. i u Komu 1984. i 1999.; obuhvata: antologiju Mir Damadovih djela, odabrane dijelove iz Mir Fendereskijeve Resale-je sena'ije, antologiju Mula Sadraovih spisa, epistolu Esbat-e Vadžeb Mula Radžaba Alija Tabrizija, antologiju Abdurazaka Lahidžijevih djela, jedan dio Aga Husein Hansarijevih glosa na Avicenin Šifa i Mula Šamsa Gilanijevu epistolu Masalik al-jakin. 35- Montahabati az asar-e hokama-je elahi-je Iran - drugi tom (Antologija iranskih filozofa od XVII. vijeka do danas), štampano u Teheranu 1975. i u Komu 1984. i 1999.; sadrži: bilješke na Šifa Sejida Ahmeda Alavija, odabrani dio iz Fejz Kašanijevog Usul al-ma'arif, komentar na Mir Damadov Kabasat Muhameda ibn Alija Reze ibn Agadžanija, epistolu Fi sunuf an-nas u eshatološkom času Huseina Tonekabunija, jednu epistolu Kavamudina Razija, Al-ma'arif al-ilahije Muhameda Rafi'ja Pirzadea i bilješke na Šifa Mula Muhameda Bakira Sabzevarija. 36-Montahabati az asar-e hokama-je elahi-je Iran - treći tom (Antologija iranskih filozofa od XVII. vijeka do danas), štampano u Mašhadu 1976. i u Komu 1999.; uključuje: bilješke na Osolodžija Kazi Sa'ida Komija, Zavahir al-hikam Mirze Hasana Lahidžija, Asl al-usul Mula Na'ima Talekanija, bilješke na Šifa Bahaudina Muhameda Isfahanija i Šarh-e asrar-e asma'-e hosna Mula Abdurahima Damavandija Razija. 37-Montahabati az asar-e hokama-je elahi-je Iran - četvrti tom (Antologija iranskih filozofa od XVII. vijeka do danas), štampano u Mašhadu 1978. i u Komu 1999.; objelodanjuje: Hekmat-e Sadekije Mula Hamze Gilanija, epistolu Samarat al-fu'ad Mula Ismaila Hadžuija, epistolu Ibtal az-zaman al-mavhum Mula Ismaila Hadžuija, epistolu Al-mabda' va al-ma'ad Aga Muhameda Bid-abadija, Kurrat al-'ujun Mula Mehdija Narakija, epistolu o jedinstvu egzistencije Mula Alija Nurija i epistolu At-Tuhfa o znanju Mula Nazara Alija Gilanija. 38- Nakd an-nusus fi šarh-i Nakš an-nusus Abdurahmana ibn Ahmeda Džamija u kritičkom izdanju Wiliama Chitika, štampano u Teheranu 1976. i 1991. 39- Hidaja at-talibin teozofa Sabzevarija, objavljeno u Mašhadu 1968.

Priredio i s perzijskog preveo mr Seid Halilović

[1] Vidi Corbinovu Historiju islamske filozofije u prijevodu dr. Nerkeza Smailagića i Tarika Haverića, str. 331. [2] Vidi prof. Aštiyanijev Šarhe Moqadame-je Qejsari, str. 91-95. [3] Obratiti se: Herade džavdan (džašn-name-je ostad Sajed Galaloddin Aštiyani), našr-e Farzan, I, Tehran, 1377. sol. / 1998.; esej Alija Asgara Hakdara, str. 37-43.